6331 Sayılı Kanun Kapsamında İşverenin 12 Temel Yükümlülüğü
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, 20 Haziran 2012 tarihinde 28339 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Kanun; kamu ve özel sektör ayrımı yapmaksızın, çalışan sayısına ve işyerinin tehlike sınıfına bakılmaksızın bütün işyerlerini kapsar. Çırak ve stajyerler dahil tüm çalışanlar kanunun koruma şemsiyesi altındadır.
Uygulamada en sık karşılaştığımız yanılgı, 'az tehlikeli sınıftayım, 10 kişiden az çalışanım var, benim için zorunluluk yok' düşüncesidir. Bu doğru değildir: yükümlülüklerin neredeyse tamamı çalışan sayısından bağımsızdır; yalnızca bazı yükümlülüklerin uygulanma biçimi (örneğin işyeri hekimi hizmet süresi ya da İSG kurulu kurma zorunluluğu) çalışan sayısına ve tehlike sınıfına göre değişir.
Aşağıda, bir denetimde müfettişin ilk baktığı sıraya yakın bir düzenle işverenin temel yükümlülüklerini derledik.
1. İSG profesyonellerini görevlendirmek
İşveren, işyerinin tehlike sınıfına uygun belgeye sahip iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmek zorundadır. Bu görevlendirme kendi bünyesinde tam zamanlı personel istihdam ederek ya da Bakanlıkça yetkilendirilmiş bir OSGB'den hizmet alarak yapılabilir. Sözleşmenin İSG-KATİP sistemi üzerinden onaylanmış olması şarttır; sistemde görünmeyen bir sözleşme hukuken yok hükmündedir.
Görevlendirme yapılmaması, aylık olarak tekrar eden bir idari para cezasına yol açar. Yani ihlal devam ettiği sürece ceza her ay yeniden uygulanır ve kısa sürede hizmet bedelinin çok üzerine çıkar.
- Az tehlikeli: çalışan başına ayda en az 6 dakika uzman + 5 dakika hekim
- Tehlikeli: çalışan başına ayda en az 8 dakika uzman + 10 dakika hekim
- Çok tehlikeli: çalışan başına ayda en az 12 dakika uzman + 15 dakika hekim
- 10'dan az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde hekim/uzman hizmeti asgari süreler üzerinden planlanır
2. Risk değerlendirmesi yapmak ve güncel tutmak
Risk değerlendirmesi, İSG sisteminin omurgasıdır. Tehlikelerin belirlenmesi, risklerin analiz edilip derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerinin karara bağlanmasıdır. Değerlendirme; işveren veya vekili, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, çalışan temsilcisi ve destek elemanlarından oluşan bir ekiple yürütülür.
Rapor yalnızca dosyada durmak için değil, aksiyon üretmek için hazırlanır. Her risk için sorumlu, termin tarihi ve doğrulama yöntemi tanımlanmadıysa raporunuz denetimde 'şeklî' kabul edilir.
| Tehlike Sınıfı | Yenileme Periyodu |
|---|---|
| Az tehlikeli | En geç 6 yılda bir |
| Tehlikeli | En geç 4 yılda bir |
| Çok tehlikeli | En geç 2 yılda bir |
- Yeni makine, hammadde veya proses devreye alındığında derhal güncellenir
- İş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala olayı sonrası güncellenir
- İşyeri taşındığında veya bina/eklenti değiştiğinde yenilenir
3. Çalışanlara İSG eğitimi vermek
Temel İSG eğitimi işe başlamadan önce verilmelidir. Süreler tehlike sınıfına göre az tehlikeli 8 saat, tehlikeli 12 saat, çok tehlikeli 16 saattir. Yenileme periyotları sırasıyla 3, 2 ve 1 yıldır. Eğitim; belge, imza sirküleri, sınav kaydı ve içerik programı ile birlikte dosyalanmalıdır.
İş değişikliği, uzun süreli işten uzak kalma (hastalık, doğum izni) veya iş ekipmanı değişikliği hallerinde eğitim tekrarlanır. Alt işveren çalışanları da asıl işverenin sorumluluk alanındadır.
4. Sağlık gözetimi ve işe giriş muayenesi
Çalışanların işe girişte ve periyodik olarak sağlık muayenelerinden geçirilmesi zorunludur. Periyot; az tehlikeli işyerlerinde en geç 5 yıl, tehlikeli işyerlerinde 3 yıl, çok tehlikeli işyerlerinde 1 yıldır. Gürültü, toz, kimyasal veya titreşim maruziyeti olan işlerde odyometri, solunum fonksiyon testi ve biyolojik izleme tetkikleri eklenir.
Sağlık raporlarının masrafı işverene aittir ve rapor olmadan çalışan işbaşı yaptırılamaz.
5. Acil durum planı, ekipler ve tatbikat
Her işyeri; yangın, deprem, sel, sabotaj, kimyasal yayılım gibi olası acil durumları belirleyip önleyici ve sınırlandırıcı tedbirleri planlamak zorundadır. Arama-kurtarma, yangınla mücadele ve ilk yardım ekipleri kurulur ve eğitim aldırılır.
Tatbikat, az tehlikeli işyerlerinde en geç 4 yılda bir, tehlikeli işyerlerinde 2 yılda bir, çok tehlikeli işyerlerinde yılda en az bir kez yapılır ve tutanakla kayıt altına alınır.
6. İş kazası ve meslek hastalığı bildirimi
İş kazası, kazadan sonraki 3 iş günü içinde SGK'ya bildirilmelidir. Meslek hastalığı ise öğrenildiği tarihten itibaren 3 iş günü içinde bildirilir. Ayrıca işveren bütün iş kazalarının ve meslek hastalıklarının kaydını tutmak, gerekli incelemeleri yaparak raporlarını düzenlemekle yükümlüdür.
Ramak kala olayları (yaralanma olmayan ama potansiyeli olan olaylar) da kaydedilmelidir. Bu kayıtlar, ileride oluşabilecek ciddi kazaların en güçlü erken uyarı sinyalidir.
7-12. Diğer temel yükümlülükler
Kalan yükümlülükler çoğu zaman ihmal edilir; oysa denetimde ilk sorulanlar arasındadır.
- Çalışan temsilcisi seçtirmek/atamak (2-50 çalışan: 1 temsilci, ölçek büyüdükçe artar)
- 50 ve üzeri çalışanı olan ve 6 aydan uzun süren işlerde İSG Kurulu kurmak
- Kişisel koruyucu donanımları ücretsiz sağlamak, kullanımını denetlemek ve zimmet tutmak
- İş ekipmanlarının periyodik kontrollerini yetkili kişilere yaptırmak (kaldırma ekipmanları, basınçlı kaplar, elektrik tesisatı, topraklama)
- Çalışanları riskler, koruyucu tedbirler ve acil durumlar konusunda bilgilendirmek
- Alt işveren/ana işveren koordinasyonunu yazılı olarak kurmak
Özet: akılda kalması gerekenler
- 1Yükümlülüklerin büyük kısmı çalışan sayısından bağımsızdır.
- 2İSG-KATİP'te görünmeyen sözleşme hukuken yoktur.
- 3Risk değerlendirmesi aksiyon planı içermiyorsa denetimde yeterli sayılmaz.
- 4Kaza bildirim süresi 3 iş günüdür; gecikme ayrı bir idari yaptırım doğurur.
Sıkça sorulan sorular
5 çalışanım var, yine de uzman görevlendirmeli miyim?+
Evet. 6331 sayılı Kanun çalışan sayısına bakmaz; tek çalışanı olan işyeri dahi iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi hizmeti almak zorundadır.
Risk değerlendirmesini kendim yapabilir miyim?+
Risk değerlendirmesi ekip çalışmasıdır ve ekipte belgeli iş güvenliği uzmanı ile işyeri hekiminin bulunması zorunludur. Tek başınıza hazırlanan doküman geçerli kabul edilmez.
Bu konuda desteğe mi ihtiyacınız var?
Söke OSGB uzman ekibi, işletmenizin tehlike sınıfına uygun çözümü sizinle birlikte kurar.
